Het ITER-ILO jaarverslag 2013

woensdag, 14 mei, 2014

Jaarverslag 2013 ITER ILO activiteiten 2013, 20-22 maart ITER Business Forum in Toulon Een belangrijke gebeurtenis voor bedrijven op het gebied van fusie was het ITER Business Forum (IBF) op 21 en 22 maart Het IBF in Toulon was de opvolger van de uiterst succesvolle versie in Manosque in december 2011 waarbij ook veel Nederlandse bedrijven vertegenwoordigd waren en was opnieuw georganiseerd door de Franse ILO Sabine Portier samen met alle ILO's, met ITER, met de Europese domestic agency F4E, en met de overige domestic agencies. Sprekers tijdens IBF waren de directeuren Motojima van ITER en Bindslev van F4E maar ook de hoofden van de procurement-afdelingen. Zij gaven informatie over de komende tenderacties en hoe daarop in te spelen. Daarnaast was er ook een bezoek aan het ITER terrein gepland, waar nu volop activiteiten gaande zijn. Van groot belang tijdens IBF 2013waren ook de B2B’s: 1-op-1 gesprekken tussen bedrijven onderling maar ook met zowel ingenieurs, wetenschappers als procurement-deskundigen van F4E en ITER-IO. Ook Ben Slee kwam even langs op de Iter-nl stand, zie foto De sprekers op IBF waren óf mensen van F4E of de ITER International Organization (ITER-IO), óf ze waren vertegenwoordigers van bedrijven die als hoofdaannemer kunnen en willen gaan optreden. De enige uitzondering was Nederlander Cock Heemskerk van HIT (Heemskerk Innovative Technologies) die juist de invalshoek van een klein bedrijf ging belichten. Heemskerk gaf een boeiend overzicht van de kansen van MKB's in de ITER Remote Handling (RH) wereld. Onmiddellijk na de presentatie van Cock nam de belangrijkste speler in de RH wereld, groepsleider RH Carlo Damiani van F4E het woord. In dezelfde sessie Remote Handling, met de Nederlandse ILO als voorzitter, was er ook een presentatie getiteld "The European Team for the Divertor Remote Handling Challenge" waarbij naast aandacht voor Astrium en Areva ook de Nederlandse inbreng volop aan de orde kwam, met Dutch Space, HIT, NRG en DIFFER en ook een plaatje van het Remote Handling Study Center bij energie-instituut DIFFER. DeMaCo werd genoemd als één van de geprekwalificeerde bedrijven voor een Cryo-tenderactie door het hoofd van de Indiase domestic agency. Ook op het IBF werd een nieuwe bedrijvenbrochure gepresenteerd, betaald door NWO. 2013, 15-16 april ILO-meeting met directeur Henrik Bindslev, Barcelona Sinds het aantreden van de nieuwe directeur Henrik Bindslev is er een erg positieve sfeer ontstaan. Het is duidelijk dat Henrik, die ook een tijdje op DIFFER (toen nog Rijnhuizen) heeft gewerkt heel wat beter oog heeft voor de belangen van het bedrijfsleven dan zijn voorgangers. Er is op mijn initiatief een eerste bespreking geweest tussen een klein clubje ILO's wat een grote serie acties teweeg heeft bracht. Zo is tijdens de laatste ILO-F4E vergadering in Toulon de F4E directeur de hele vergadering aanwezig geweest en ook nog tijdens de vele uren uitloop. Één van de nieuwe ontwikkelingen is dat er een aantal werkgroepen van ILO's aan het werk zijn gegaan om de belangrijkste struikelblokken op te ruimen. Zelf ben ik voorzitter van de werkgroep met het onderwerp Industrial Policy, waarbij Hans Jahreiss, directeur Administratie van F4E, de inspanningen van F4E leidt. Op 15 en 16 april 2013 zijn er in Barcelona grote vorderingen gemaakt. Van de bijna 100 hete hangijzers die ter discussie stonden werd op ongeveer 90% daarvan een consensus bereikt. De belangrijkste struikelblokken zoals liability, liquidated damages, intellectual property zijn nu opgelost en ook voor het MKB zijn er een aantal grote verbeteringen aangekondigd: zowel de hoeveelheid papierwerk zal sterk verminderen als de financiële randvoorwaarden zullen worden versoepeld. Voor het Nederlandse bedrijfsleven zal het wel moeilijk te verteren zijn dat voor niet-strategische tenderpakketten F4E nu veel makkelijker wereldwijd kan gaan tenderen. Tot nog toe was dat alleen bij hoge uitzondering mogelijk. Helaas konden de ILO's hier niets meer aan veranderen, het is onlangs (nagenoeg unaniem naar verluid) door de Governing Board geaccepteerd. 2013, 16-20 september ISFNT, Barcelona Een delegatie van Nederlandse bedrijven deed onder leiding van de ITER-ILO mee aan de fusieconferentie ISFNT, International Symposium on Fusion Nuclear Technology in Barcelona die van 16 tot 20 september werd gehouden. Er was een industriële expositie waar ITER-NL een eigen grote stand had waar bedrijven aan hebben deelgenomen. De Nederlandse Consul was met zijn gevolg bij de officiële opening. Later in de week was er een goedbezochte Cocktail op de Nederlandse stand. Er waren B2B's georganiseerd en er was ook weer een speciale editie van de Dutch Scientific Bedrijvenbrochure. Op donderdag kwam de Nederlandse ambassadeur in Madrid, Kees van Rij, eerst even overleggen voordat hij met Henrik Bindslev, de directeur van F4E, in gesprek ging. De ambassadeur was erg goed op de hoogte van de zaken die speelden en was erg geïnteresseerd in wat hij in de Iter-nl stand te zien kreeg, vooral wat betreft RH. Na afloop gaf hij ook nog een debriefing. Hij vertelde dat hij een erg goed gesprek had gehad met Henrik. Henrik had er bij de ambassadeur op aangedrongen om duidelijk te maken dat het nu belangrijk is dat de grants die er voor Nederland staan aan te komen ook uitgevoerd kunnen worden met de nodige Nederlandse matching. De ambassadeur gaat Den Haag voorstellen om op hoog niveau (bijvoorbeeld een minister) Henrik uit te nodigen om te komen praten met hoge ambtenaren, Nederlandse en Europarlementariërs, wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven om o.a. het draagvlak voor ITER in Nederland te versterken. Henrik zal daar graag op in gaan. Later die avond tijdens het gala diner vertelde Henrik dat hij een plezierig gesprek had gehad met onze ambassadeur en dat hij onder de indruk was van zijn kennis van zaken. Tijdens de officiële opening van de Industriële tentoonstelling op maandagochtend werd plenair de Nederlandse honorair consul Dirk Kremer als VIP behandeld. Hij mocht ook samen met F4E directeur Henrik Bindslev en Ciemat directeur Joachim Sanchez en ITER directeur Motojima de officiële opening van de industriële tentoonstelling uitvoeren. Hierdoor kwamen ze ook bij de Iter-nl stand terecht, waar Henrik meer dan 10 min sprak met Pepijn Schoen van HIT en anderen. Ook later die dag kwam Henrik nog een paar keer terug naar onze stand voor verdere gesprekken. Op dinsdag was er een cocktail georganiseerd door de directeur van het NBSO (Netherlands Business Support Office) in Barcelona, Jasper Dorrestein. Er was een grote opkomst, met vele ILO's, mensen uit het bedrijfsleven, belangrijke mensen van ITER waaronder hoofd procurement Francoise Flament, velen van F4E, waaronder opnieuw Henrik. Een mooie toespraak van Patricia van Bentum, hoofd van de afdeling Economische zaken van de ambassade in Madrid. Henrik reageerde daar spontaan op en sprak warme woorden aan het adres van het Nederlandse bedrijfsleven. Hij noemde ook dat de nieuwe Industrial Policy dankzij de bijdrage van de ILO's (begin dit jaar, meteen na het aantreden van Henrik door mij opgezet) vooral ook positieve aspecten heeft voor met name de kleinere en de Noordelijke landen, waaronder zeker ook Nederland. Diverse Nederlandse bedrijven hebben goede contacten opgedaan met uitzicht op contracten op korte termijn. Ook afspraken gemaakt over hoe we in het kader van de topsectoren, zoals HTSM-AI (High-Tech Systemen en Materialen Advanced Instrumentation) de gedeeltelijke fundingsmogelijkheden die er nu zijn kunnen omzetten met behulp van een hefboomwerking in meer volledige financiering. Nog meer goed nieuws: Pim Buters vertelde dat KIN Machinebouw de prekwalificatie succesvol heeft doorstaan voor: “Design, Manufacture and Testing of Mechanical Handling Equipment for In-Vessel Assembly” Op deze conferentie veel aandacht voor het onderwerp "De fusie roadmap, hoe komen we tot een werkende fusiecentrale vóór 2050". Veel meer hierover op de website www.iter-nl.nl. De volgende ISFNT is in 2015 op het Koreaanse eiland JeJu 2013, december MIIFED, Monaco De Monaco ITER International Fusion Energy Days en diverse andere bijeenkomsten in december 2013. MIIFED, Monaco ITER International Fusion Energy Days; 2-4 december 2013 F4E-ILO, Model contract breefing, Monaco; 3 december 2013 ILO-meeting, Aix-en-Provence; 5 december 2013 ITER-IO-ILO meeting; 6 december 2013 ILO-meeting, Barcelona; 17 december 2013 F4E-ILO meeting, Barcelona; 18 december 2013 Ondanks mooie woorden van de prins van Monaco en de ITER-directeur Motojima was er toch volop ongerustheid in de wandelgangen van MIIFED. Langzamerhand wordt duidelijk dat het tijdschema 2 à 3 jaar gaat uitlopen ten opzichte van de nog steeds officieel genoemde datum van 2020. Grote vertragingen zijn er o.a. bij de TF en PF magneten, het vacuümvat en de gebouwen. Ook is er een erg negatief Amerikaans rapport verschenen over de organisatiestructuur van ITER-IO. Eén van de aanbevelingen zou zijn om zo snel mogelijk Motojima te vervangen. Vele (andere) aanbevelingen worden door de ILO's volop gesteund. De belangrijkste gebeurtenis in 2013 voor (o.a.) het Nederlandse bedrijfsleven is de nieuwe Industrial Policy van F4E. Deze policy is in alle opzichten een verbetering ten opzichte van wat er eerst was. Hoewel normaal gesproken de Governing Board en ExCo de belangrijkste rol hierin spelen was er nu toch een zeer belangrijke rol weggelegd voor het ILO netwerk. De ExCo was op 5 december 2013 akkoord gegaan onder de voorwaarde dat de ILO's ook akkoord zouden gaan. Op 18 december 2013 hebben de ILO's het groene licht gegeven aan de nieuwe Industrial Policy. Dit is een afsluiting van een periode van intense bemoeienis van de ILO's hiermee. Het begon toen (op mijn initiatief) een klein gezelschap ILO's de (toen net aangetreden) nieuwe directeur Henrik Bindslev hadden uitgenodigd om over de problemen te praten die (kleine) bedrijven ondervinden met de tenderacties van F4EEr waren een aantal ILO-vergaderingen mee gemoeid, waaronder ook een meerdaagse bijeenkomst in april waarbij ook alle mensen van de procurement en business intelligence afdeling van F4E en de alleaf delingshoofden waren uitgenodigd. De nieuwe Industrial Policy is ook van groot belang voor het Nederlandse bedrijfsleven, omdat er een aantal voorwaarden voor MKB'ers flink zijn verbeterd, hieronder een kort overzicht van de belangrijkste wijzigingen: • Geef financiële compensatie voor het prepareren van tenders in een competitive dialogue procedure en voor calls for tender die zijn gecancelled door F4E. (Deze regel is o.a. op mijn aandringen tot stand gekomen. Toen het Nederlandse bedrijf Montair samen met het Spaanse Iberdrola hadden aangeboden voor de blanket manifold hadden ze veel geld geïnvesteerd en werd de procedure stopgezet vanwege tekort op het budget) • Minder liabilities en garanties. Vooral het tot grote problemen leidende "unlimited liability" is nu van de baan, nu is het maximaal de contractwaarde of zelfs lager. • Verminder de financiële hinderpalen, vooral bij kleine contracten. (dit is van groot belang voor de -in het algemeen- kleine Nederlandse bedrijven) • Biedt bedrijven exclusieve rechten om IP (Intellectual Property) op te bouwen buiten fusie en niet-exlusieve rechten binnen de fusiewereld. • Maak gestandaardiseerde tender documentatie, model contracts en selectie criteria voor contracten tot 10 miljoen Euro. • Neem specifieke maatregelen in het voordeel van het MKB, zoals informatiedagen speciaal om MKBs te koppelen aan grote bedrijven die als prime willen optreden. De volledige lijst zet ik binnenkort op mijn website iter-nl.nl MIIFED Tijdens de persconferentie op dinsdag was er ook een presentatie van Marcel Oud van 3D MetalForming. Hij liet zien dat het vroegere Exploform een grote spin-off heeft van het werk dat in het verleden in opdracht van ITER-NL was verricht. Het bedrijf heeft een zo grote opdracht van Airbus weten binnen te slepen dat speciaal daarvoor een compleet nieuwe fabriek is gebouwd en onlangs in gebruik is genomen. Later vertelde hij dat nog veel grotere opdrachten uit de luchtvaartwereld zijn binnengekomen. Het bedrijf Mat-Tech uit het Nederlandse Son had een interessante posterpresentatie. Het bedrijf kende ik nog niet maar de directeur vertelde dat hij zo enthousiast was geworden na mijn presentatie op de BigScience industriedag op 10 oktober 2013 in Woerden dat hij onmiddellijk zich had aangemeld voor MIIFED. Ze zijn gespecialiseerd in materialenonderzoek, wellicht ook interessant voor Magnum. Ze hebben ook ervaring met Europese subsidieprogramma's. We hebben afgesproken binnenkort verder te praten. Ook een bijdrage van de Nederlander Emile de Rijk van het kleine Zwitserse bedrijfje Swissto12 over het produceren van golfpijponderdelen met behulp van gestapelde ringen. Ook bij Differ bekend, met name bij Waldo. De Koreaanse DA (Domestic Agency) directeur KiJung Jung gaat een IBF organiseren in Korea van 2 tot 4 juli 2014 waarbij ook de andere Aziatische ITER-partners volop betrokken zullen worden. Hij belegde op MIIFED een bijeenkomst met de ILO's om ook vooral de ILO's op te roepen om hier aan deel te nemen. Maria van de Hoeven, voormalig minister en ook deelneemster aan de ITER-NL missie naar ITER in Cadarache een aantal jaren geleden was een van de belangrijkste sprekers, nu in haar rol van IEA directeur. Veel positieve woorden voor haar goede presentatie waarin ze ook duidelijk liet zien hoe snel het energiegebruik toeneemt in de Aziatische wereld. Volop aandacht voor CS, de supergeleidende Central Solenoids, de spoelen waarvan nu iedereen weer overtuigd is dat ze goed zullen werken. De grote bijdrage die de groep van Arend Nijhuis van de Universiteit Twente hier aan geleverd heeft werd helaas niet (publiekelijk) genoemd. Twente heeft er wel volop goede contracten mee weten binnen te slepen, zowel van F4E als van ITER-IO. Ook was er een stand van de ILO's met ook de ITER-NL banner en een speciale uitgave van de Nederlandse BigScience bedrijvenbrochure (betaald door NWO). ITER-IO-ILO meeting Nu de industriële participatie bij F4E zo veel beter georganiseerd is dan een jaar geleden dringt het besef bij ITER-IO door dat het hier ook beter aangepakt moet worden. Het gevolg is dat nu ook ITER-IO veel meer de (Europese) ILO's en daarmee het Europese bedrijfsleven wil betrekken bij haar beleid. Een eerste bewijs hiervan was het ongekend hoge aantal ITER-directeuren (DDG's, Deputy Director Generals) die aan onze vergadering deelnamen: Rem Haange, Carlos Alejaldre, Sergio Orlandi en Joo Shik Bak. Eén van de onderwerpen was de limiet van 500 €/dag voor inhuur. De ILO's zijn van mening dat daarvoor géén goede ingenieurs ingehuurd kunnen worden. Tot onze verbazing waren de DDG's het daarmee eens. Dit is ook een van de punten die onlangs ook Marco Klitsie namens van Halteren in zijn brandbrief naar voren bracht. Een ander punt was het gebrek aan communicatie. Dit punt werd ook met nadruk genoemd in het eerder aangehaalde Amerikaanse rapport. Bedrijven klagen er over dat er te weinig duidelijkheid is over het verloop van procedures, over het aantal kandidaten na een Call/for Nomination en over de tijdschema´s van lopende tenderacties. Ook had ik al van Francoise Flament, de groepsleider van ITER-IO procurement begrepen op de cocktail party die ik samen met de Nederlandse ambassade, de Nederlandse consul in Barcelona en de directeur van het NBSO, Netherlands Business Support Office in Barcelona had georganiseerd, dat ze deze problemen serieus zou gaan nemen. Hier werd uitvoerig gesproken over de problemen die ook het Nederlandse bedrijf KIN Machinebouw ondervindt bij de tenderactie betreffende in-vessel maintenance betreffende gebrek aan duidelijkheid over timing en concurrentie. Overigens is er een duidelijke verbetering gaande, die zich vooral uit in de goede, nieuwe website. Het commentaar van de ILO´s zal verder worden verwerkt. Men is er zich duidelijk van bewust dat de standpunten van de ILO´s ook in het belang zijn van IO, omdat ze dan ook betere bedrijven weten aan te trekken om ITER op te bouwen. Verder streven ze er naar om ook een regulier overleg met de (Europese) ILO´s tot stand te brengen. De eerstvolgende bijeenkomst is gepland op 26 maart 2014. F4E-ILO meeting Directeur Henrik Bindslev vertelde over de recente ITER Council meeting: het komen tot een `realistic` tijdschema is van groot belang. De grote vertraging wordt vooral veroorzaakt door het tokamakgebouw, maar ook het vacuüm vat (door oppervlakte scheurtjes) en de TF spoelen hebben grote vertragingen. Niet alleen Europese onderdelen maar ook de Japanse TF spoelen, de Chinese feeders en de Indiase cryostaat. Er worden ook vraagtekens gezet bij de Koreaanse vacuüm vat secties. ITER zal (zoals verwacht) starten met een volledig wolfraam divertor. 80% van het aantal tender acties de komende 7 jaar zullen gaan over bedragen kleiner dan 2 M€, dat geeft ook grote kansen voor de (in het algemeen) kleinere Nederlandse bedrijven. Het eerste Remote Handling contract (voor de divertor) wordt begin 2014 toegekend. Erg spannend, ook omdat in de wandelgangen wordt genoemd dat het consortium met Dutch Space en HIT een goede kans maakt. Het contract voor de high-heat flux test voor de first-wall panelen is gewonnen door FZJ. De cryoplant wordt geleverd door AirLiquide, ook van Belang voor het Nederlandse Demaco omdat ze goede contacten hebben om als onderaannemer een belangrijke rol te gaan spelen. Ook staat de "warm generation lines" tenderactie er aan te komen, ook voor Demaco van groot belang. De tenderactie "Provision of metrology services" is bijna afgerond. Helaas heeft het Nederlandse bedrijf Xpress Precision Engineering, ondanks mijn aandringen, niet meegedaan omdat ze zich te klein vonden. Ze denken wel in de toekomst mee te doen als er kleinere opdrachten uitgeschreven worden. Ook staat er een ITER-IO actie op dit terrein aan te komen. Het hoogspanningssysteem voor de ITER gyrotrons (voor alle gyrotrons, niet alleen de Europese, 12 M€) is gewonnen door het Zwitserse Ampegon, met het Spaanse Jema en het Italiaanse OCEM. Ondanks vele gesprekken die ik had met het Nederlandse Imtech, met hun mogelijke Amerikaanse partner General Atomics en met de F4E ingenieurs, waaronder projectleider Tullio Bonicelli hadden ze toch besloten om niet aan te bieden. In de komende maanden komen er ook een aantal tenderacties uit die ook voor DIFFER van belang zouden kunnen zijn: • Physics and engineering modeling for plasma control and scenarios • Additional heating systems analysis • Disruption modeling and simulation • Plasma control scenarios (engineering support) • Antennas engineering support & analysis • Scenario & plasma performance analysis Hieronder ook het complete verslag in MS-Word met foto's groet, Toon